Özel erişimin ulaşmak için tasarlandığı Kapadokya budur. Balon uçuşlarının, mağara otel girişlerinin ve sabah dokuzda Göreme Açık Hava Müzesi’ne varan otobüslerin Kapadokya’sı değil; bunların hepsinin elbette yeri vardır. Varılmaya değer Kapadokya, bölgenin kendi yaşamında, ilişkilerinde, kurumlarında ve özel mekânlarında var olan; yalnızca erişim hakkını kazanmış kişilere açılan Kapadokya’dır.
Kapadokya’nın kültür dünyası bu kavrayış üzerine kuruludur: peyzaj fon değil, öznedir. Burada bulunmak başka herhangi bir yerde bulunmaktan temelden farklıdır ve bu fark gösteriyle değil, dikkatle karşılanmayı hak eder.
Kapadokya’daki özel kültürel karşılaşmalar, standart güzergâhta olmayan mekânlara erişimle başlar. Göreme Vadisi’nde, Açık Hava Müzesi’nin biletli rotasına dâhil olmayan onlarca mağara kilisesi vardır: onuncu ve on birinci yüzyıllarda Bizans keşişlerinin kayaya oyduğu, kuru Anadolu havasında bin yıl ayakta kalan fresklerle boyanmış odalar. Bazıları resmî olarak henüz kataloglanmamıştır. Bazılarına ancak sürünmeyi gerektiren geçitlerden ulaşılır. Hepsi, müzedeki restore edilmiş, aydınlatılmış ve tabelalarla açıklanmış kiliselerin sunamayacağı bir şey taşır: kutsal bir mekânla kendi şartlarında, yorum olmadan, başka ziyaretçiler olmadan, turizm altyapısının aracılığı olmadan karşılaşma deneyimi.
Yeraltı şehirleri başka türlü bir erişim sunar. Derinkuyu; havalandırma bacaları, su kuyuları, şarap mahzenleri, ahırlar ve en alt katta kayaya oyulmuş bir kiliseyle yüzeyin sekiz kat altına iner. İstila dönemlerinde binlerce insanı uzun süre, aylarca hatta belki yıllarca barındırmak için kurulmuştur. Mühendisliği olağanüstüdür. Fakat mimariyi metin gibi okuyabilen; yuvarlanan taş kapıların konumunun beklenen tehdit hakkında, üçüncü kattaki şaraphanenin ise burayı kuran kültür hakkında ne söylediğini açıklayan bir uzmanla buraya inmek, standart geziden nitelik olarak bambaşka bir deneyimdir.
Cappadocia Dawn Session, balon hareketliliği başlamadan önceki saat etrafında şekillenir. Özel bir araç, belirli bir seyir noktası, jeolojiyi ve ışığı anlayan bir rehber. Program yoktur. Gün doğumunun ötesinde takvim yoktur. Vadi o saatte sabah dokuzdakinden farklı bir yerdir; fark yalnızca estetik değildir. Kendi hâlindeki peyzajla ziyaretçiler için gösteri yapan peyzaj arasındaki farktır.
Underground City Private Tour diğer düzlemi, insana ait olanı sunar. Yeraltı şehirleri jeolojik değildir. Baskı altındaki insan yaratıcılığının ürünüdür: hayatta kalmanın yeraltına inmeyi gerektirdiğini anlayan ve yeraltında uğruna hayatta kalmaya değer bir dünya kuran insanların. Derinkuyu’ya bir uzmanla, halka açık saatlerin dışında ve en fazla dört kişilik bir grupla inmek, standart turun tekrarlayamayacağı bir deneyimdir. Yeraltındaki sessizlik, yukarıdakinden farklıdır. Saklanmak için kurulmuş ve o günden beri kendi biçiminde saklanmayı sürdüren bir mekânın sessizliğidir.
Kapadokya’da mekân bir lüks değildir. Deneyimin koşuludur. Peyzaj kalabalık içinde karşılanamayacak kadar büyük, eski ve tuhaftır. Buradaki özel erişim dışlamakla değil, doğru ölçeğe varmakla ilgilidir. Yerin gerçekte neyse o olmasına izin verecek kadar küçük ve sessiz olmakla.
Gerçekte olduğu şey olağanüstüdür. Fakat onu işitmek için sessizlik gerekir.