Seyahatte mahremiyetin en anlamlı biçimi mekânsal değil, ilişkiseldir. Kamusal tüketim için tasarlanmamış; bir ilişkiler ağı içinde var olan ve herkese açıldığında yaşayamayacak bir karşılaşmanın mahremiyetidir. Bu tür mahremiyet dışlamakla ilgili değildir. Sahici bir karşılaşmayı mümkün kılan belirli koşullarla ilgilidir.
Bu koşulların neler olduğunu düşünelim.
İlk koşul güvendir. Sahici bir özel deneyim, onu sunan kişi ya da kurumun onu kabul eden kişiye güvenmesini gerektirir. Bu güven kendiliğinden oluşmaz. Tanıştırmayla, gösterilmiş ciddiyetle, konuğun kendisine sunulanı anladığına ve hak ettiği saygıyla karşılayacağına dair kanıtla kurulur. Sizi hiçbir turistik haritada bulunmayan bir Bizans sarnıcında gezdirecek tarihçi bunu ücret ödediğiniz için yapmaz. Güvendiği biri sizi onunla tanıştırdığı ve bu tanıştırma dikkatinizin niteliğine dair örtük bir güvence taşıdığı için yapar.
İkinci koşul karşılıklılıktır. Sahici bir özel deneyim bir işlem değil, karşılıklı bir paylaşımdır: bilgi, ev sahipliği ve olup bitene duyulan gerçek ilgiden doğan bir birlikte bulunma hâli paylaşılır. Özel galerisini bir gösterim için açan koleksiyoner hizmet sunmaz. Önemsediği bir şeyi, onun da önemseyeceğine inandığı biriyle paylaşır. Karşılıklılık maddi değil, dikkate ilişkindir.
Üçüncü koşul tekrarlanamazlıktır. Sahici bir özel deneyim aynı biçimde yinelenemez. Osmanlı sarayındaki akşam yemeği aynı konuklarla, aynı tarihçiyle, aynı sohbet niteliğiyle bir daha gerçekleşmez. Özel koleksiyon gösterimi aynı keşifleri iki kez üretmez. Bu tekrarlanamazlık bir sınırlama değildir. Deneyimin değerinin kaynağıdır. Onu ürün değil, karşılaşma yapan şeydir.
İstanbul’un kültür dünyası bu koşullar etrafında kuruludur. Şehrin en anlamlı deneyimlerinin ziyaretçiler için tasarlananlar değil; şehrin kendi yaşamında, ilişkilerinde, kurumlarında ve özel mekânlarında var olan, yalnızca erişim hakkını kazanmış kişilere açılanlar olduğu kavrayışı etrafında.
Imperial Flavors deneyimi ilk koşulu açıklar. On altıncı yüzyıl saray yazmalarından yeniden kurulan yemekler etrafında biçimlenen Osmanlı imparatorluk mutfağı yolculuğu, Fatih’te restore edilmiş on dokuzuncu yüzyıl konağında gerçekleşir. Deneyimi yöneten şef, Osmanlı arşivlerinde sarayın ne yediğini ve neden öyle yediğini anlamaya yıllarını vermiştir. Deneyim herkese açık değildir. Osmanlı kültür tarihine gerçek bir ilgi gösteren konuklar için tanıştırma yoluyla düzenlenir. Onu mümkün kılan güven, şefle konukları ona tanıştıran insanlar arasındaki; aynı malzemeyle yıllarca ortaklaşa ilgilenerek kurulmuş güvendir.
Beylerbeyi 1869 deneyimi ikinci koşulu açıklar. On dokuzuncu yüzyıldan beri halka açılmamış Beylerbeyi Sarayı odalarında özel bir akşam yemeği. Buradaki karşılıklılık konukla mekânın tarihi arasındadır. Saray sizin için gösteri yapmaz. Yalnızca kendisi olarak kalır: önemli olayların gerçekleştiği, bu olayların ne olduğunu anlayabilecek konukları kendi biçiminde bekleyen bir oda. Konuğun karşılığı getirdiği dikkatin niteliğidir. Sarayın karşılığı, mümkün kıldığı karşılaşmanın niteliğidir.
Üçüncü koşul, tekrarlanamazlık, tasarlanması en zor; var olduğunda tanınması en kolay olandır. Başka bir zamanda, başka insanlarla, başka bir düzende gerçekleşemeyecek bir deneyimin niteliğidir. Konuşma başlamadan önce iki tarafın da sahip olmadığı bir anlayışı üreten sohbetin niteliğidir. Bir peyzajda, belirli bir saatteki ışığın, belirli bir derinlikteki sessizliğin tam aynı biçimde bir daha tekrarlanmayacak niteliğidir.
Bu nitelik üretilemez. Ancak ilişkilerin sabırla kurulması, karşılaşmaların özenle kurgulanması ve deneyimin ne olacağını önceden belirlenmiş bir yapıyla dayatmak yerine yerin ve insanların belirlemesine izin verme isteğiyle geliştirilebilir.
Bir deneyimi gerçekten özel kılan başka insanların yokluğu değildir. Doğru koşulların varlığıdır. Doğru koşullar satılık değildir. Bir çalışma biçiminin sonucudur: bir yer ve insanlarıyla zaman içinde, özenle ve en anlamlı karşılaşmaların aslında hiçbir zaman deneyim olmak üzere tasarlanmadığını bilerek kurulmuş ilişkinin.
Onlar başka bir şey olmak için tasarlanmıştı. Davet, o başka şey için; hak ettiği ciddiyet ve gerektirdiği sabırla orada bulunmaktır.
